Για το χρώμα των ματιών του ανθρώπου υπεύθυνη είναι η μελανίνη, μια φυσική χρωστική του δέρματος που παράγεται από τα μελανοκύτταρα. Πρόκειται για την ίδια ένωση που καθορίζει το χρώμα του δέρματος και των μαλλιών.

Η μελανίνη απορροφά το φως, ακόμη και λίγο υπεριώδες φως, το οποίο είναι σημαντικό για την ίριδα – το τμήμα του ματιού που ελέγχει πόσο φως εισέρχεται στην κόρη.

Τύποι μελανίνης 

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τύποι μελανίνης που μπορεί να έχει ένα άτομο στις ίριδες του:

η ευμελανίνη και η φαιομελανίνη.  Γενικά, αν υπάρχει μεγαλύτερη ποσότητα ευμελανίνης, το χρώμα των ματιών είναι πιο σκούρο ενώ αν υπάρχει λιγότερη ευμελανίνη, πιο ανοιχτό.

Τα μπλε μάτια παίρνουν το χρώμα τους από το γεγονός ότι έχουν σχετικά λίγη ευμελανίνη. Η ίδια η χρωστική ουσία δεν είναι μπλε, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το φως διασκορπίζεται γύρω από το μπροστινό στρώμα της ίριδας καταλήγει να εμφανίζεται μπλε — με τον ίδιο τρόπο που ο ουρανός φαίνεται μπλε! Το γκρίζο χρώμα ματιών χαρακτηρίζεται από χαμηλό στρώμα μελανίνης στο μπροστινό μέρος της ίριδας. Ενώ δεν έχουν μελετηθεί αρκετά οι διαφορές μεταξύ γκρίζων και μπλε ματιών,  υποστηρίζεται ότι στα ανοικτά γκρίζα μάτια υπάρχει λιγότερη ευμελανίνη από ό,τι στα μπλε μάτια. Τα γκρίζα μάτια μπορεί επίσης μερικές φορές να φαίνονται μπλε.

Τα πράσινα μάτια προέρχονται από έναν συνδυασμό και των δύο τύπων μελανίνης σε αρκετά χαμηλά επίπεδα ενώ τα καστανά μάτια έχουν αρκετή μελανίνη ώστε να μην έχουν το φαινόμενο σκέδασης του φωτός. Τα κεχριμπαρένια μάτια (πορτοκαλί χρώμα) είναι εξαιρετικά σπάνια και από τα πράσινα. Έχουν τόνους από χαλκό, χρυσό, κίτρινο με κόκκινη απόχρωση. Η χρυσοκίτρινη χρωστική ουσία η οποία δίνει αυτό το μοναδικό χρώμα στο μάτι ονομάζεται λιπόχρωμα στην ίριδα. Τα μάτια αυτά είναι πιο κοινά στις χώρες της Ασίας και της Νότιας Αμερικής. 

Το κόκκινο χρώμα ματιών δημιουργείται από κάποιες παθήσεις όπως ο αλμπινισμός. Η ίριδα στερείται εντελώς της μελανίνης. Επίσης η κόρη του οφθαλμού είναι κόκκινη ή ρόδινη. Υπάρχουν όμως σπανιότερες περιπτώσεις στις οποίες άνθρωποι χωρίς παθήσεις έχουν διαρροή αίματος στην ίριδα με αποτέλεσμα η ίριδα τους να γίνεται κόκκινη. 

Ετεροχρωμία

Είναι αξιοσημείωτο να αναφέρουμε την ετεροχρωμία της ίριδας. είναι η κατάσταση κατά την οποία το χρώμα της ίριδας του ενός ματιού είναι διαφορετικό από το χρώμα της ίριδας του άλλου και οφείλεται σε γονιδιακή κληρονομικότητα, ή προκαλείται από ασθένεια ή τραυματισμό.

Κατανομή στον παγκόσμιο πληθυσμό:

Γενικά, το καφέ είναι το πιο διαδεδομένο χρώμα ματιών στον κόσμο. Το ποσοστό των ανθρώπων στον κόσμο με ανοιχτό χρώμα ματιών δεν είναι γνωστό και υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκτιμήσεις.

• Το 70-79% των ανθρώπων έχουν καφέ μάτια.
• Το 8-10% έχει μπλε μάτια.
• Το 5% έχει καστανά μάτια.
• Το 5% έχει κεχριμπαρένια (πολύ ανοιχτό καφέ) μάτια.
• Το 3% έχει γκρίζα μάτια.
• Το 2% έχει πράσινα μάτια.
• Λιγότερο από το 1% έχουν κόκκινα ή βιολετί μάτια.
• Λιγότερο από το 1% έχουν ετεροχρωμία (μερικώς ή εντελώς διαφορετικού χρώματος μάτια).

Η γενετική του χρώματος των ματιών είναι περίπλοκη

Παλιότερα πιστεύαμε ότι το χρώμα των ματιών καθορίζεται από ένα μόνο γονίδιο, αλλά τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι στην πραγματικότητα είναι πολλά γονίδια που δρουν παράλληλα και μικροσκοπικές τροποποιήσεις σε οποιοδήποτε από αυτά τα γονίδια μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικό χρώμα. 

Υπάρχουν δύο γονίδια που συνδέονται έντονα με το χρώμα των ματιών, αλλά έως και 16 ακόμα παίζουν κάποιο ρόλο σε αυτό. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι τόσο εύκολο να προβλέψεις το χρώμα των ματιών ενός παιδιού με βάση τους γονείς του. Οι γονείς με μπλε μάτια δεν θα κάνουν πάντα παιδιά με μπλε ή γαλάζια μάτια.

Άλλοι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγή στο χρώμα των ματιών

Μερικοί άνθρωποι μπορεί να ισχυρίζονται ότι το χρώμα των ματιών τους αλλάζει από μέρα σε μέρα, αλλά αυτό πιθανότατα οφείλεται στο πώς τα μάτια τους αντικατοπτρίζουν το χρώμα των ρούχων που επιλέγουν κάθε μέρα. Το χρώμα των ματιών μπορεί να φαίνεται διαφορετικό εάν η κόρη του ματιού αλλάζει μέγεθος ή εάν το άτομο βρίσκεται σε έντονο ή αμυδρό φως. Εκτός από τη σταδιακή αλλαγή με την πάροδο του χρόνου, εάν τα μάτια παράγουν περισσότερη μελανίνη καθώς μεγαλώνουν, ένας τραυματισμός στα μάτια θα μπορούσε να προκαλέσει μόνιμη αλλαγή χρώματος των ματιών .

Μην κάθεστε περιμένοντας μια απίθανη φυσική αλλαγή χρώματος ματιών. Aν σας ενδιαφέρει να δείτε πώς θα ήταν τα μάτια σας αν είχαν διαφορετικό χρώμα, μπορούμε να σας βοηθήσουμε προτείνοντας σας ένα ζευγάρι έγχρωμους φακούς επαφής! Εάν όμως έχετε παρατηρήσει κάποια αλλαγή στην εμφάνιση των ματιών σας και ανησυχείτε, προγραμματίστε ένα ραντεβού για να προσδιορίσουμε την αιτία.